8 gru 2013

O doświadczaniu czasu i jego wpływie na nasze życie

Czas nas uczy pogody, Szczęśliwej drogi już czas, Cisza, ja i Czas, Czas jak rzeka, Czas spełnienia, Wehikuł czasu - jestem pewna, że znacie jeszcze przynajmniej 2 razy tyle tytułów piosenek ze słowem "czas/time" w tytule.

A co powie nam wujek Google na temat słowa "czas"? Oj, wiele! Znajdzie nam więcej odniesień do "czasu" niż dla słów: seks, pieniądze czy szczęście.

Dlaczego czas jest dla nas tak ważny? Może dlatego, że dotyczy nas wszystkich, że płynie niezależnie od tego, jak bardzo chcielibyśmy go zatrzymać. Nie da się go fizycznie cofnąć, przyspieszyć, ani odłożyć na czarną godzinę. Można go jednak doświadczać w różny sposób, i to właśnie było jednym z  zagadnień mojej pracy magisterskiej.


Czas jest względny. Nie tylko dlatego, że tak powiedział pan Einstein. Także dlatego, że mamy okazję poczuć to każdego dnia. Czasem wydaje się, że 15 minut czekania na ważny telefon trwa wieczność, podczas gdy to samo 15 minut przed przybyciem  niespodziewanych gości, gdy w pośpiechu robimy makijaż, przygotowujemy coś do jedzenia i sprzątamy w pokoju mija niespostrzeżenie. Na doświadczanie czasu wpływa stan emocjonalny (nuda, oczekiwanie, podekscytowanie itd.), tempo życia społeczności w jakiej żyjemy i perspektywa czasowa. 

Co to jest perspektywa czasowa?

Perspektywa czasowa to, najprościej ujmując, sposób w jaki postrzegamy czas i jego wpływ na nasze życie. Zimbardo i Boyd, autorzy książki Paradoks czasu, na podstawie wieloletnich badań przeprowadzonych wśród setek osób wyróżnili pięć* podstawowych perspektyw, w jaki ludzie mogą postrzegać czas. Jakie to perspektywy i czym się one charakteryzują?

Zanim o tym przeczytasz polecam wypełnić kwestionariusz pomagający określić Twój sposób postrzegania czasu - trwa to mniej niż 10 minut, wyniki są podliczane automatycznie i nie wymaga to żadnej rejestracji, lecz niestety jest tylko w języku angielskim.**

Od razu uprzedzam - prawdopodobnie nikt z nas nie jest w 100% zorientowany na jeden i tylko jeden z tych sposobów postrzegania czasu. Na nasze zachowanie, przekonania, postawy i wartości może mieć wpływ każda z tych perspektyw, choć w różnym stopniu - zwykle dominuje kilka. 
Jak łatwo można się domyślić, to czego doświadczamy możemy postrzegać przez pryzmat przeszłości, teraźniejszości oraz przyszłości. Ważne jest także ustosunkowanie - czy oceniamy coś ogólnie "na plus" lub "na minus". Z tych kombinacji wychodzi nam:

Perspektywa przeszłościowa-pozytywna - ta perspektywa cechuje osoby, które chętnie wspominają "stare dobre czasy". Nawet jeśli przeszłe wydarzenia obiektywnie nie były pozytywne, sprzyjające itp., to jednostki o tej perspektywie dostrzegają jasne ich strony i potrafią wyciągnąć z nich jak najwięcej dobrego. Ugruntowanie w przeszłości może mieć związek z większym poczuciem własnej wartości i poczuciem szczęścia, co zapobiega odczuwaniu lęku, agresji czy depresji. Osoby takie bardzo cenią głębokie relacje międzyludzkie oraz wartości takie jak tradycja, religia, duchowość. 

Perspektywa przeszłościowa-negatywna - w myśleniu osób o takiej perspektywie dominują negatywne obrazy z przeszłości, które mają wpływ na ich obecne życie. Koncentracja na krzywdach czy rzeczach, które je ominęły nie pozwalają im na cieszenie się z codzienności i nawiązywanie nowych, satysfakcjonujących relacji.  Rzadziej mają na uwadze skutki podejmowanych wyborów i szybko tracą motywację do robienia czegoś, czego efekty będą dostrzegalne po długim czasie.

Perspektywa teraźniejsza hedonistyczna najlepiej wyraża się w słowach "Chwytaj dzień, a najmniejszą nadzieję pokładaj w jutrze". Ma to swoje zalety i wady - z jednej strony postawa taka cechuję się czerpaniem jak największej przyjemności z "tu i teraz" oraz poszukiwaniem takich doznań. Z drugiej strony zaś osoby skupione na tego typu korzystaniu z życia mogą nie zaprzątać sobie głowy przyszłymi konsekwencjami, dążeniem do dalekosiężnych celów i podejmować decyzje pod wpływem impulsu.

Perspektywa teraźniejsza fatalistyczna jest nacechowana przekonaniem o niemożliwości ucieczki przed przeznaczeniem. "Co ma być to będzie"- więc dla osób o takiej orientacji nie ma sensu starać się za wszelką ceną dążyć do osiągnięcia marzeń i celów.

Przyszłościowa perspektywa przejawia się przede wszystkim nastawieniem na realizację celów. "Przyszłościowcy spoglądają na przeszłość jako magazyn błędów do naprawienia oraz sukcesów do powtórzenia i rozwinięcia, i nie dostrzegają zbyt wielu korzyści ze sterowanej popędami teraźniejszości" (Zimbardo i Boyd, 1999, s. 119). Nie da się ukryć, że opisując osoby o takiej orientacji wobec czasu za przykład można wziąć tzw. "ludzi sukcesu". Potrafią przewidywać konsekwencje swoich działań i wytrwale dążyć do realizacji celów. Ponadto mają zdolność do odraczania gratyfikacji, czyli nie spieszą się z odbiorem nagrody za małe zadanie, bo liczą na większe wyróżnienia, gdy jeszcze dłużej popracują nad realizacją jakiegoś celu - również dlatego, że mają w sobie duże pokłady optymizmu i wiary w to, że dopną swego.

 Na kształt jednej, wyjątkowej dla danego człowieka perspektywy ma wpływ wiele czynników: kultura, wychowanie, klimat, wiek etc. Ważne jest jednak to, że do pewnego stopnia można ją zmienić - tak, aby bardziej nam służyła.

Aby długość tego postu nie przerażała, temat doświadczania czasu podzieliłam na części. W następnych przeczytacie między innymi  o doświadczaniu czasu i jego związkom z odżywianiem, o zrównoważonej perspektywie czasowej, a także kilka wskazówek, jak ją osiągnąć.  Mam nadzieję, że ta tematyka będzie dla Was interesująca!

Jaka jest Wasza perspektywa czasowa?  Czy odnajdujecie się w przedstawionych opisach?






* W książce Paradoks czasu Zimbardo i Boyda występuje jeszcze szósta perspektywa - przyszłościowa transcendentalna, odnosząca się do celów, nagród i kar w życiu po śmierci. Jest ona mierzona odrębnym kwestionariuszem. W opisie perspektyw opieram się na artykule tych samych autorów z 1999 roku, gdyż prowadzone w tym paradygmacie dalsze badania - zwłaszcza odnoszące się do zachowań zdrowotnych - nie uwzględniały tej dodatkowej orientacji.
** Polska wersja językowa jest dostępna w książce Paradoks czasu Zimbardo i Boyda.

1 komentarz

  1. Też tak mam, że czasami czas się dłuży, a czasami leci tak szybko...

    OdpowiedzUsuń

TOP